CO2 sterowane sondą pH: stabilny gaz w akwarium roślinnym

W akwarium roślinnym high-tech CO2 jest nawozem numer jeden — i jednocześnie największym ryzykiem dla ryb. Sterownik PMT w trybie planted zamienia sondę pH i zwykły elektrozawór w regulator, który utrzymuje stężenie CO2 płasko przez cały fotoperiod i twardo pilnuje, żeby nie gazować nocą.

pH jako miara CO2

Rozpuszczony CO2 zakwasza wodę: im więcej gazu, tym niższe pH. Przy stałej twardości węglanowej (KH) zależność jest na tyle przewidywalna, że pH staje się pośrednim miernikiem CO2 — to standardowa metoda, tabele pH/KH/CO2 znajdziesz w każdym kompendium akwarystyki roślinnej.

Przykład: przy KH 4 pH około 6,8 odpowiada ~30 mg/l CO2 — typowemu celowi dla zbiornika high-tech. Zamiast więc dozować gaz „na czuja" liczbą bąbelków, ustalasz docelowe pH, a sterownik dolewa gazu dokładnie tyle, ile trzeba, żeby je utrzymać.

Zmierz KH przed konfiguracją i po każdej większej zmianie podłoża czy skały. Tabela pH/CO2 jest prawdziwa tylko dla Twojego aktualnego KH. Docelowe pH wyznacz z tabeli dla ~25–30 mg/l CO2 i zweryfikuj dropcheckerem oraz obserwacją ryb.

Sprzęt: sonda, zawór, przekaźnik

• Sonda pH — podłączona do modułu sond (PMT-SONDA ma izolowany, precyzyjny tor pomiaru pH; moduł w przygotowaniu). Sondę skalibruj w buforach przed pierwszym użyciem.
• Zawór elektromagnetyczny (elektrozawór) — standardowy zawór 230 V wpinany w gniazdo przekaźnikowe sterownika, w linii gazu między butlą a dyfuzorem. Załączony przekaźnik = zawór otwarty = gaz płynie (styk rozwarty to brak zasilania i zawór zamknięty).
• Reszta instalacji CO2 (butla, reduktor, zaworek precyzyjny, licznik bąbelków, dyfuzor) — bez zmian, jak w każdym zestawie.

Zaworek precyzyjny ustaw tak, by przy otwartym elektrozaworze podawał gaz odrobinę szybciej, niż zbiornik go zużywa — regulacja działa wtedy krótkim domykaniem, a nie ciągłym otwarciem.

Histereza odwrotna — grzałka na opak

Regulacja jest lustrzanym odbiciem grzałki. Grzałka włącza się, gdy jest za zimno; zawór CO2 otwiera się, gdy pH jest za wysoko (czyli gazu jest za mało). Dla docelowego pH 6,8 i histerezy 0,1:

• zawór otwiera się, gdy pH wzrośnie powyżej 6,85,
• zawór zamyka się, gdy pH spadnie poniżej 6,75,
• pomiędzy progami stan się nie zmienia.

Histereza chroni elektrozawór przed kłapaniem (pomiar pH zawsze lekko szumi) i utrzymuje CO2 w wąskim, stabilnym pasku. Typowa histereza: 0,05–0,15 pH.

Okno czasowe: nie gazujemy nocą

Nocą rośliny nie pobierają CO2 — fotosynteza stoi, a gaz tylko dusiłby ryby i marnował butlę. Co gorsza, nocne pH naturalnie spada, więc regulator bez ogranicznika czasowego chętnie by wtedy dogazowywał. Dlatego preset CO2 ma okno godzinowe:

• w oknie (np. 8:00–17:00) działa normalna regulacja od pH,
• poza oknem zawór jest trzymany zamknięty przez warstwę bezpieczeństwa — to samo nadrzędne wymuszenie, które w presecie grzałki robi odcięcie awaryjne. Żadna reguła ani komenda go nie otworzy.

Okno ustaw względem świateł: start 1–2 godziny przed włączeniem lamp (woda zdąży się nagazować na rozpoczęcie fotosyntezy), koniec około godziny przed ich wyłączeniem (resztka gazu zostanie zużyta).

Dodatkowy bonus warstwy bezpieczeństwa: gdy sonda pH przestanie odpowiadać lub zgłosi usterkę, regulacja się wstrzymuje zamiast działać na ślepo — a poza oknem zawór i tak pozostaje zamknięty.

Konfiguracja w portalu

1. Ustaw tryb urządzenia na Akwarium roślinne (planted).
2. Tryb i presety → CO2 od pH.
3. Wskaż punkt pH (sonda) i przekaźnik zaworu.
4. Ustaw pH docelowe (z tabeli pH/KH/CO2 dla Twojego KH) i histerezę (start: 0,1).
5. Ustaw okno godzinowe dopasowane do fotoperiodu.
6. Podgląd programu → Zastosuj.

Typowe nastawy na start

Zmiany wprowadzaj powoli. Obniżaj docelowe pH o 0,05–0,1 co kilka dni, obserwując ryby o świcie fotoperiodu — to moment najwyższego stężenia CO2. Dyszenie przy powierzchni oznacza: cofnij nastawę.